Τι συμβαίνει όταν ένας μουσικός συνθέτης, που σημάδεψε την ιστορία της μουσικής, χάνει το πολυτιμότερο εργαλείο του;
Βιέννη 1824, πρεμιέρα της «Ενάτης Συμφωνίας». Το κοινό ξεσπά σε ξέφρενα χειροκροτήματα. Ο μαέστρος όμως παραμένει ανέκφραστος, με την πλάτη γυρισμένη στην ορχήστρα. Έπρεπε μια σολίστ να τον στρέψει προς το κοινό, για να αντιληφθεί τα χειροκροτήματα.
Ο Μπετόβεν είχε χάσει οριστικά το πολυτιμότερο εργαλείο του: την ακοή του.
Τα πρώτα συμπτώματα
Η βαρηκοΐα του Μπετόβεν εμφανίστηκε μόλις στα 28 του χρόνια.
Σε γράμμα του το 1801, λέει χαρακτηριστικά σε φίλο του: «Εδώ και τρία χρόνια η ακοή μου γίνεται ολοένα και πιο αδύνατη…». Ο ίδιος περιέγραφε μια καθημερινότητα γεμάτη δυσκολίες:
-Δεν μπορούσε να ακούσει οξείς ήχους από απόσταση.
-Αδυνατούσε να παρακολουθήσει σιγανές ομιλίες.
-Υπέφερε από συνεχή «κουδουνίσματα» στα αυτιά (εμβοές).
-Οι δυνατοί ήχοι του προκαλούσαν πόνο (φαινόμενο recruitment).
Πώς προκλήθηκε
Στην εποχή του, οι αιτίες ήταν ασαφείς και υπήρχαν πολλές θεωρίες για την απώλεια της ακοής του, από τύφο μέχρι δηλητηρίαση από μόλυβδο.
Η σύγχρονη επιστήμη, αναλύοντας τα συμπτώματα του Μπετόβεν, τα συνδέει με σοβαρή νευροαισθητήρια βαρηκοΐα. Δηλαδή με αδυναμία σωστής επεξεργασίας του ήχου από το εσωτερικό αυτί ή το ακουστικό νεύρο λόγω βλάβης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ανάλυσης του ήχου, καθιστώντας τον πιο χαμηλό και λιγότερο ακριβή.
Λύσεις για επικοινωνία
Καθώς η ακοή του επιδεινωνόταν συνεχώς, ο Μπετόβεν αναζητούσε κάθε δυνατό τρόπο για να επικοινωνήσει με τους γύρω του. Μεταξύ άλλων τεχνασμάτων, χρησιμοποίησε ειδικά κατασκευασμένα βοηθήματα που θύμιζαν χωνιά, τα οποία όμως δεν έφεραν αποτέλεσμα.
Όταν η επικοινωνία έγινε πλέον αδύνατη, άρχισε να χρησιμοποιεί τα «Σημειωματάρια Συνομιλιών». Οι επισκέπτες έγραφαν εκεί τις ερωτήσεις και τις παρατηρήσεις τους και εκείνος απαντούσε προφορικά.
Η επίδραση στη μουσική του
Η απώλεια της ακοής επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο που συνέθετε. Στη μεσαία περίοδο της ζωής του, όταν άρχισε να χάνει τις υψηλές συχνότητες, στις συνθέσεις του κυριαρχούσαν χαμηλές και μεσαίες νότες που μπορούσε ακόμη να ακούσει.
Ωστόσο, στην ύστερη περίοδο, όταν η κώφωση ήταν ολική, οι υψηλές νότες επανήλθαν στα έργα του. Στη φάση αυτή, ο Μπετόβεν δε βασιζόταν πλέον στο φυσικό ερέθισμα, αλλά συνέθετε χρησιμοποιώντας αποκλειστικά την εσωτερική του ακοή και τη φαντασία του. Μια μαρτυρία αναφέρει ότι ο Μπετόβεν, για να «νιώθει» τον ήχο του πιάνου, χρησιμοποιούσε μια ξύλινη μπαγκέτα. Στερέωνε το ένα άκρο στο ηχείο του οργάνου και έσφιγγε το άλλο ανάμεσα στα δόντια του, για να αισθάνεται μέσω των δονήσεων τη μουσική του.
Σύνθεση μέχρι το τέλος
Παρά την απώλεια της ακοής του, ο Μπετόβεν δε σταμάτησε ποτέ να συνθέτει και να δημιουργεί, αναζητώντας συνεχώς λύσεις για καλύτερη ακοή και επικοινωνία.
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, αποτραβήχτηκε σε έναν δικό του κόσμο, όπου η μουσική υπήρχε μόνο μέσα στο μυαλό του. Εκείνη την περίοδο έγραψε τα πιο εσωστρεφή έργα του.
Ο Μπετόβεν πέθανε το 1827 έχοντας προσφέρει στην ανθρωπότητα από τα σπουδαιότερα δημιουργήματα, χωρίς ο ίδιος να τα έχει ακούσει σε ολοκληρωτικό βαθμό. Η απώλεια της ακοής του δεν τον σταμάτησε από το να κάνει αυτό που αγαπάει.
Δυστυχώς στην εποχή του οι λύσεις για βελτίωση και αποκατάσταση της ακοής ήταν περιορισμένες και όχι τόσο αποτελεσματικές. Σήμερα, η ακοολογία έχει προχωρήσει και υπάρχουν τεχνολογίες που μπορούν να αντιμετωπίσουν ακόμα και τις πιο σύνθετες περιπτώσεις βαρηκοΐας.
Φωτογραφία: Britannica